Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын көз карандысыздыгын чыңдоо жана мыйзамдарды өркүндөтүү багытында жолугушуу өттү

2026-жылдын 23-июнунда Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Финансы, бюджет, ишкердик жана атаандаштыкты өнүктүрүү боюнча комитетинин төрагасы Алтынбек Кудайбердиев менен Эсептөө палатасынын төрагасы Алмазбек Акматовдун жана ИНТОСАИнин өнүктүрүү демилгесинин (IDI) менеджери Назгүл Албанованын ортосунда жолугушуу болуп өттү.

Жолугушуунун жүрүшүндө тараптар «Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасы жөнүндө» конституциялык Мыйзамды андан ары өркүндөтүү, анын айрым жоболорун аудиттин жогорку органдарынын эл аралык стандарттарына (ISSAI) шайкеш келтирүү, ошондой эле аудиттин жогорку органынын институционалдык көз карандысыздыгын арттыруу маселелерин талкуулашты.

Эсептөө палатасынын төрагасы катышуучуларга IDIнин колдоосу менен аудиттин жогорку органдарынын ишмердүүлүгүнүн натыйжалуулугун баалоо (SAI PMF) методологиясы боюнча жүрүп жаткан талдоо иштери тууралуу маалымат берди, анын жыйынтыгы 2026-жылдын күз айларында жарыяланмакчы. Өз кезегинде IDI өкүлү Борбор Азия аймагындагы аудиттин жогорку органдарынын отчеттуулук демилгеси (CASAI) долбоорунун аткарылышы жана Эсептөө палатасынын көз карандысыздыгын талдоого жана чыңдоого багытталган алдыдагы иш-чаралар тууралуу айтып берди.

Жолугушуунун катышуучулары Эсептөө палатасынын көз карандысыздыгын сактоо бул натыйжалуу мамлекеттик аудиттин башкы шарты экенин баса белгилешти. Ошондой эле бюджеттик каражаттардын максаттуу жумшалышын көзөмөлдөөдө Парламент менен Эсептөө палатасынын ортосундагы кызматташтыкты андан ары чыңдоо зарылдыгына токтолушту.

Мындан сырткары, тараптар Эсептөө палатасынын ишмердүүлүгүндө Жогорку Кеңештин ролу чоң экенин белгилешти. Бул аталган органдын көз карандысыздыгын камсыз кылууга багытталган бир катар маселелердин мыйзамдык деңгээлде жөнгө салынышынан жана парламенттик колдоодон түздөн-түз көз каранды экендиги менен түшүндүрүлөт.

Жолугушуунун жыйынтыгында конструктивдүү диалогду улантуу, мамлекеттик аудиттин эл аралык стандарттары боюнча маалыматтык-түшүндүрүү иштерин жүргүзүү жана Эсептөө палатасынын дараметин (потенциалын) жана көз карандысыздыгын арттырууга багытталган демилгелерди колдоо тууралуу макулдашууга жетишилди.

Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигинде жүргүзүлгөн аудиттин жыйынтыгы каралды

​КР Эсептөө палатасынын Кеңешинин кезектеги отурумунда Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигинде, анын ведомстволук мекемелеринде жана «Кыргызгеология» МИнин «Көмөкчү чарба» филиалында 2024-жылдан тартып 2025-жылдын 31-декабрына чейинки мезгилге карата жүргүзүлгөн шайкештик аудитинин жыйынтыгы тууралуу отчет каралды. Текшерүүдө эсеп-кысап жана бюджеттик тартипти сактоо, ошондой эле мамлекеттик мүлктү пайдалануу багыттарындагы каржылык кемчиликтер такталды.

​Аудиттин жыйынтыгы боюнча эсеп жана отчеттуулук тартибинде, анын ичинде негизги каражаттарды, мүлктөрдү жана кызмат акыларды эсептөөдө бир катар бузуулар аныкталды. Алсак, жалпы суммасы 939,2 миң сомдук товардык-материалдык баалуулуктардын кем чыгуусу такталса, анын негизги бөлүгү (873,6 миң сому) «Көмөкчү чарба» филиалына таандык экени белгиленди. Мындан сырткары, аталган филиалда эсеп жана отчеттуулук тартибин бузуу боюнча дагы 9 423,5 миң сомдук, ал эми мүлктү пайдалануу, биоактивдерди кириштөө жана унааларды сатуу жол-жоболорун бузуу боюнча 7 027,1 миң сомдук маселелер такталды. Ошондой эле «Кыргызгеология» МИ боюнча кен үчүн 3 425,5 миң сомдук бонус кошумча эсептелип, эмгек акы төлөөгө байланыштуу 7 251,9 миң сомдук бузуулар катталган.

​Текшерүүдө мамлекеттик каражаттарды натыйжасыз жумшоо жана төлөмдөрдү өз убагында өндүрбөө фактылары да ачыкталды. Айлана-чөйрөнү булгагандыгы үчүн эсептелген төлөмдөрдү өндүрүү боюнча натыйжалуу иш-аракеттердин жоктугунан, чарба субъекттеринин карызы Министрликтин борбордук аппаратында 46 699,0 миң сомду, ал эми Чүй регионалдык башкармалыгында 14 064,0 миң сомду түзгөн. Ошондой эле Балыкчы шаарындагы экологиялык постту жана кирүү аркасын оңдоодо жол-жоболук кемчиликтер катталып, жумуштар толук бүтө электе келишим шарттарын бузуу менен 5 287,9 миң сомдук каражаттын 90 пайызы алдын ала которулуп кеткендиги аныкталды.

​Аудиттин алкагында Министрликке караштуу «Озон борбору» мекемесинин ишмердүүлүгүндө да жол-жоболук бузуулар катталган. Мекемеде эмгек келишимдери түзүлбөстөн жана жумуш убактысы эсепке алынбастан 10 667,0 миң сомдук эмгек акы төлөнүп, долбоорлордун ортосунда бири-бирине убактылуу зайымга берилген каражаттардын суммасы 6 453,2 миң сомду түзгөн. Мындан сырткары, 2024-жылы тийиштүү сатып алуулар жол-жобосун өткөрбөстөн, түз эле 7 591,9 миң сомдук товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр сатылып алынгандыгы аныкталды.

​Эсептөө палатасынын Кеңеши тарабынан каралган бул маселе боюнча атайын токтом кабыл алынып, аныкталган каржылык кемчиликтерди четтетүү жана мамлекеттик каражаттардын натыйжалуулугун жогорулатуу максатында Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигине расмий сунуштамалар жөнөтүлдү.

Жогорку Кеңеш Эсептөө палатасынын 2025-жылдагы иши жөнүндө отчетун бекитти

10-июнда Жогорку Кеңеш Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын 2025-жылдагы иши тууралуу отчетун кабыл алды. Отчетто мамлекеттик ресурстарды натыйжалуу пайдалануу жана финансылык башкаруунун ачык-айкындуулугун жогорулатуу боюнча жүргүзүлгөн иштер белгиленди.

Отчеттук мезгилде 98 аудитордук иш-чара өткөрүлүп, 1 636 түзүм жана мекеме текшерилген. Аудиттин жыйынтыгында 21,4 млрд сомдук финансылык тартип бузуулар аныкталып, анын 13,4 млрд сому (62,6%) бюджеттерге кайтарылган.

Эсептөө палатасы Финансы министрлиги менен биргеликте мамлекеттик сектордун консолидацияланган финансылык отчеттуулугун талдап, мамлекеттик активдердин көлөмүн 61,2 млрд сомго көбөйтүүгө жетишти. Ошондой эле бюджетти толтуруунун 93,6 млрд сомдук кошумча резервдери жана 29,6 млрд сомдук натыйжасыз пайдаланылган ресурстар аныкталды.

Жергиликтүү бюджеттер боюнча жүргүзүлгөн аудиттердин жыйынтыгында шаарлардан жана айыл өкмөттөрүнөн жалпысынан 2,9 млрд сомдон ашык финансылык тартип бузуу табылып, анын негизги бөлүгү калыбына келтирилди.

Жыл ичинде 1 032 жол-жоболук мыйзам бузуу аныкталып, 171 кызмат адамы тартиптик жоопкерчиликке тартылып, 14 кызматкер кызматынан бошотулган. Коррупциялык белгилери бар материалдар боюнча укук коргоо органдарына 5,6 млрд сомдук 116 материал жөнөтүлүп, 14 кылмыш иши козголгон.

Мындан тышкары, Эсептөө палатасы IT-аудит системасын киргизүү боюнча иштерди күчөтүп, санариптик текшерүүлөргө өтүү багытында инфраструктурасын жана адистердин мүмкүнчүлүктөрүн өнүктүрүп келген.

Укук коргоо органдары менен кызматташуу

​Эсептөө палатасы укук коргоо органдарына 5,6 миллиард сомдук 116 материал өткөрүп, 14 кылмыш иши козголду

​ Эсептөө палатасынын Жогорку Кеңешке сунуштаган расмий отчетуна ылайык, ал отчеттук жыл ичинде коррупциялык элементтерди камтыган жана мыйзам бузуулар олуттуу болгон 5,6 млрд сом суммасындагы 116 аудитордук материалды укук коргоо органдарына өткөрүп берген.

​Материалдар органдар боюнча төмөнкүдөй бөлүштүрүлгөн:

​Прокуратура органдарына: 3,4 млрд сомдук 57 материал;

​Улуттук коопсуздук (УКМК) органдарына: 2,2 млрд сомдук 54 материал;

​Ички иштер (ИИМ) органдарына: 16,5 миң сомдук 5 материал.

​Бул документтерди кароонун жыйынтыгында укук коргоо органдары тарабынан 14 жазык иши козголгон. Учурда алардын ичинен 4 жазык иши сотко жөнөтүлсө, 3 иш токтотулган, 2 иш убактылуу токтотулуп турат, ал эми 5 кылмыш иши боюнча тергөө иштери кызуу жүрүүдө. Мындан сырткары, 23 материал боюнча прокурордук көңүл буруу актылары чыгарылып, дагы 14 кызматкер тартиптик жазага тартылган. Козголгон иштердин жана көрүлгөн чаралардын натыйжасында 2025-жылдын 31-декабрына карата 32,1 млн сом мамлекетке толугу менен кайтарылган.